استفاده عملی از اسید لینولئیک مرکب (CLA)در تغذیه گاو های شیری

اسید لینولئیک مرکب (CLA) گروهی از اسید های چرب هستند که فقط در چربی های نشخوار کنندگان یافت می شود از دیدگاه شیمیایی CLA مخلوطی از ایزومر های مختلف با باندهای مضاعف متفاوت است. CLA عمدتا از اسید های چرب سیس-9 و ترانس-11 تشکیل شده است (بامن و همکاران 2000). وجود  CLA در چربی نشخوار کنندگان در نتیجه هیدروژن افزایی اسید های چرب با چند باند مضاعف صورت می گیرد.یکی از منابع اسید لینولئیک سویا می باشد که حاوی حدود 18 درصد چربی می باشد که  غنی از اسید های چرب مختلف از جمله ایزومرهای CLA می باشد مهم ترین نوع اسید چرب CLA همانطور که در جدول 1 نشان داده شده است ایزومر های سیس-9 و سیس – 11 می باشد که با اکسترود کردن در دمای 130  و 140درجه سانتی گراد میزان آن در روغن سویا افزایش می یابد. نتایج مختلف نشان می دهد که استفاده از فول فت سویاباعث افزایش CLA در چربی شیر شده ولی این افزایش اسید های چرب مفید با استفاده از دانه سویا مشاهده نشده است(5 و 13 ). وجود این اسید های چرب مفید در جیره و محصولات تولیدی اثرات مفید زیادی دارد که در قسمت های بعدی شرح داده شده است.جدول 1 ) ترکیب اسید چرب های مهم موجود در سویای خام (RS) و سویای اکسترود شده با دمای 120(E120) و 130((E130 و0 14(E140)درجه سانتی گراد

CLA و سلامتی انسان :

پاریزا و همکاران (1999) پی بردند که CLA دارای اثرات ضد سرطانی است و از آن به بعد مطالعات گسترده نشان داد که این گونه از اسید های چرب بخصوص ایزومر های سیس -9 و سیس -11 دارای اثرات مختلفی از جمله ضد سرطانی، ضد تصلب شرایین، ضد بیمار قند، محرک ایمین بدن، محرک افزایش استحکام استخوان و ... دارد

گاو شیری و CLA

در چندین مطالعه ای که برای افزایش CLA چربی شیر در گاوهای شیرده انجام گرفت نشان داده شده که استفاده از CLA به شدت تولید چربی و درصد چربی شیر را کاهش داده (چوینار و همکاران 1999B). مطالب بعدی این مطلب را تایید کرد که تزریق مخلوطی از ایزومرهای CLA در شیر دان به طور معنی داری تولید چربی شیر را کاهش داد(چوینار و همکاران 1999C). CLA محافظت شده در شکمبه نیز باعث کاهش چربی شیر گردید(گیسی و همکاران 1999).  مکمل های CLA که در مطالعه فوق استفاده شد دارای مخلوطی از ایزومرها بوده اند. برای مشاهده افزایش مقدار ترانس-10 و C18:1 چربی شیر در جیره هایی که باعث کاهش چربی شیر شده (گریناری و همکاران 1997)، فرض شد که ایزومر های CLA که حاوی ترانس-10 می باشند عامل کاهش چربی شیر می باشند این نظریه با تزریق ایزومر های نسبتا خالص CLA در شیردان آزمایش شد(شکل 1)

بعد از 4 روز ایزومر های ترانس -10  و سیس 12  منجر به 40 درصد کاهش در تولید چربی شیر گردیده است در حالی که ایزومر سیس-9 و ترانس – 11 هیچ اثری نداشته (بامگارد و همکاران 2000b). این ایزومر اثر بسیار منفی روی سنتز چربی شیر دارد و حتی با استفاده از 5/3 گرم از این ایزومر در روز چربی شیر 25 در صد کاهش یافته (بامگارد و همکاران 2001)

اثرات CLA بر چربی شیر بسیار سریع است و در عرض 24 ساعت نمایان می شود (شکل 1). نکته مهم دیگر این است که پس از قطع مصرف CLA ،تولید چربی شیر در عرض چند روز به سطح طبیعی خود بر میگردد. نکته جالب دیگر اینکه CLA فقط بر روی چربی اثر می گذارد و تاثیری روی اجزای دیگر ندارد. اکثر مطالعات روی CLA از گاو هایی استفاده کرده اند که در اواسط شیر دهی قرار داشتند و معمولا در این آزمایشات کوتاه مدت تولید شیر و پروتئین شیر و مصرف ماده خشک تغییری نمیکند(بامگار و همکاران 2001). با توجه به اینکه کاهش در ترشح چربی شیر بدون کاهش در مصرف غذا باعث تعادل مثبت تر انرژی خواهد شد لذا CLA میتواند با بهبود وضعیت انرژی کل دام در خلال مراحل یا دوره های خاصی از شیردهی در زمان های خاصی از سال اثرات سودمند متعددی بر تولید و سلامتی گاو داشته باشد . این اثر سودمند شامل افزایش تولید شیر و افزایش سنتز اجزای دیگر شیر و کاهش اختلالات متابولیکی و بهبود راندمان تولید مثلی می گردد. شیر کم چربی را میتوان به سادگی با یک سری شرایط تغذیه ای از قبیل جیره های کم فیبر و پرکنسانتره ، کوچک کردن اندازه قطعات فیبر و تغذیه بعضی از روغن های ترانس دار کم کرد ولی اثر جانبی زیان آور افت چربی شیر شامل اختلالات متابولیکی از قبیل اسید شکمبه کتوز ،جابجایی شیر دان و لنگش است. بنابر این استفاده از CLA برای کاهش سنتز چربی شیر در عین حال که تولید و سلامتی گاو حفظ میشود یک ابزار مدیریتی جدید را برای گاوداران ارائه می کند.

دوره انتقال

درست در دوره قبل و بعد از زایمان عادت پذیری های متابولیکی متعددی اتفاق می افتد گاو های شیرده در این مرحله از شیر دهی انرژی بیشتری در مقایسه با انرژی مصرفی ، تولید میکند(درالکی 1999). در نتیجه گاوها تعادل منفی شدید انرژی را تجربه می کنند این با افزایش وقوع بیماری های متابولیکی و مشکلات سلامتی (دراکی 1999) و کاهش عملکرد تولید مثل در ارتباط است (بیم و تابلر 1999).

با کاهش تقاضای مواد مغذی برای سنتز شیر از طریق کاهش تولید چربی شیر شدت تعادل منفی انرژی کاهش خواهد یافت. بهبود تعادل انرژی ، تقاضا برای بسیج چربی بدن را کاهش می دهد و بنا براین غلظت اسید های چرب ازاد کاهش یافته و در نتیجه وقوع کبد چرب و کتوز کاهش می یابد تعادل منفی انرژی طی هفته های اول بعد از زایمان بر روی فعالیت تخمدان تاثیر منفی دارد و تا اندازه زیادی فاصله فحلی ها را تعیین می کند. جبران یا بهبود تعادل انرژی از حالت تعدل منفی در اوایل شیردهی در جهت تعادل مثبت انرژی فرصت مهمی را برای شروع فعالیت تخمدان فراهم می کند(بیمر و باتلر  1999). کاهش تولید چربی شیر در اوایل شیر دهی ممکن است بتواند طول دوره تعدل منفی انرژی را کوتاهتر کند بازگشت سریعتری را برای دوره های فحلی تخمدانی امکان پذیر سازد (لوسی و همکاران 1992) و بنابر این کاهش چربی شیر از طریق CLA ممکن است باعث بهبود گیرایی گردد. بنابر این بهبود در تعادل انرژی در اوایل شیر دهی ممکن است اثرات مثبتی بر چندین جنبه از عملکرد تولید مثلی داشته باشد. در گاو هایی که با CLA محافظت شده تغذیه شده بودند تولید چربی شیر به مقدار کمی کاهش یافت اما عملکرد تولید مثل بر اساس تعداد روز ها تا اولین تخمک گذاری و میزان آبستنی بهبود یافت (اورتون و همکاران 2001)

تنش حرارتی

تنش حرارتی بر تولید شیر اثر منفی دارد و عملکرد تولید مثلی را مختل میکند و در نتیجه یک مسئله حاد مالی در بیشتر نقاط جهان ایجاد میکند. مکانیزمی که باعث وقوع این مسئله می شود عمدتا از طریق کاهش مصرف غذا و همچنین کاهش نشخوار، هضم و جذب مواد مغذی و افزایش در احتیاجات نگه داری می شود(کولیر و بیده 1985). با کاهش مصرف غذا ،گاو شیری در وضعیت تعادل منفی انرژی درست مشابه تعادل منفی انژی که در اوایل شیر دهی مشاهده می شود،قرار میگیرد.جلوگیری از ساخت چربی شیر در طول تنش حرارتی ممکن است تعادل منفی انرژی را برطرف و یا کاهش دهد. به دلیل ساخت چربی شیر کمتر، سنتز شیر و دیگر اجزای شیر از قبیل لاکتوز و پروتئین ممکن است در نتیجه انرژی قابل دسترس بیشتر افزایش یابد . علاوه بر افزایش تولید شیر ،جلوگیری از ساخت چربی شیر و بنابر این بهبود تعادل انرژی می تواند سلامتی و تولید مثل گاو را بهبود ببخشد.

تولید شیر

اوج تولید شیر تقریبا 40 تا 60 روز بعد از زایمان اتفاق می افتد و قبل و در طول این مرحله از شیردهی گاوها در تعادل منفی انرژی قرار دارند. در نتیجه، تولید شیر در گاوها ی پرتولید با محدود بودن انرژی می تواند کاهش یابد. کاهش بحران انرژی حاصل از ساخت چربی شیر در طول این مرحله از شیردهی می تواند باعث افزایش تولید و ترکیبات شیر گردد و بنابراین امکان دست یابی گاو به حد اکثر توانایی ژنتیکی مقدور خواهد بود.

در معدود مطالعاتی که تا این زمان انجام شده است استفاده از CLA محافظت شده در اوایل شیر دهی تولید شیر و تولید پروتئین شیر را افزایش داده است (چوینار و همکاران 1999). برای نشان دادن توانایی زیست ژنتیکی، گاوی را در نظر بگیرید که 45 کیلو گرم شیر در روز با ترکیب طبیعی تولید میکند. تغذیه CLA در طول اوج شیر دهی و جلوگیری از ساخت چربی شیر تا 50 درصد ، آنقدر انرژی در دسترس قرار می دهد که 11 کیلوگرم شیر بیشتر تولید شود. اگر فرض کنیم که انرژی محدود کننده تولید شیر بوده و تمام انرژی اضافی فراهم شده برای تولید شیر استفاده شود، روزانه 56 کیلوگرم شیر در اوج شیردهی تولید خواهد شد. این مسئله بویژه موقعی بیشتر معنی و اهمیت پیدا میکند که هر کیلو گرم افزایش شیر در اوج تولید برابر با 127 کیلوگرم تولید بیشتر در طول یک دوره شیردهی است(شکل 2). بنابر این در مثال اورده شده استفاده از CLA برای کاهش ساخت چربی شیر در خلال اوج تولید منجر به افزایش 1400 کیلو گرمی در تولید کل یک دوره شیردهی خواهد شد.

منابع :

5 Banks, W., J. L. Clapperton, and W. Steele. 1983. Dietary manipulation of the content and fatty acid composition of milk fat. Proc. Nutr. Soc. 42:399.

15 Harfoot, C. G., R. C. Noble, and J. H. Moore. 1973. Factors influencing the extent of biohydrogenation of linoleic acid by rumen micro-organisms in vitro. J. Sci. Food Agric. 24:961.

گروه R & D مجتمع کارخانجات خوراک دام ، طیور و آبزیان صالح کاشمر