|
صدها سال است كه دانه هاي سويا بعنوان غذاي
اصلي در بعصي فرهنگها محسوب ميشود.اين دانه ها از طريق آسيائي ها به آمريكاي شمالي
معرفي شدند. اكنون آمريكا بزرگترين توليد كننده سويا و محصولات مرتبط با آن است.
اين گياه با موارد استفاده فراوان ، سرشار از پروتئين ،چربي غير اشباع
، فيبر و مواد معدني است. آنچه كه از ارزش غذائي اين دانه ها مهم تر است اين است كه
استفاده مكرر از سويا و محصولات آن باعث كاهش خطر ابتلا به بعضي از بيماريهاي
خطرناك و مهلك ،مثل : بيماري هاي قلبي ـ عروقي، سرطان و پوكي استخوان مي شود .
بنظر مي رسد خواص مفيد سويا مرتبط با فيتو كميكالي بنام ايزو فلاون است كه تقريبأ
در تمامي محصولات سويا وجود دارد.
ارزش غذايي:
نه نوع اسيد آمينه ضروري در همه
گياهان به وفور يافت مي شود و در اين ميان دانه هاي سويا در دنياي گياهان استثناء هستند.
دانه هاي سويا محتوي تقريبأ %40 پروتئين هستند. صنايع غذائي مي توانند دانه هاي
سويا را طوري فرآوري كنند كه پروتئين آنها حفظ شود، بنابراين دانه سويايي كه خورده
مي شود مملو از پروتئين خواهد بود.دانه هاي سويا داراي مواد معدني همچون كلسيم ،
آهن ، و روي مي باشند كه ميزان موادمعدني آن در انواع متفاوت دانه هاي سويا، مختلف
مي باشد. پروتئين سويا ، آرد سويا و دانه هاي پخته سويا بيشتر از ديگر محصولات آن
داراي مواد معدني دارند. دونوع ايزوفلاون مهم در دانه هاي سويا genisteinجنيستئين
و داييدزئين daidzein هستند. در سال هاي گذشته ،بالغ بر200 مقاله
در زمينه نقش بيولوژيكي و بيوشيميايي ايزو فلاونها منتشر شده است.گرچه دانشمندان
هنوز در تلاشند تا چگونگي عملكرد ايزو فلاونها راكشف كنند ،اما مهمترين نتيجه حاصل
از مصرف محصولات سويا كاهش بيماريهاي مهلك است.
سويا و سلامتي :
خواص مفيد دانه هاي سويا بر سلامتي : دانه هاي سوياي خوشمزه
با طعم خفيف آجيلي از 3000 سال پيش در چين کشت مي شود اما خبر هاي خوب درباره تنوع
فرآورده هاي سويايي و اثرات مثبت استثنايي که بر سلامتي مي گذارند ، پديده اي
نسبتا جديد است.انواع مختلف اين دانه در تمام سال قابل دسترس مي باشد.دانه سويا
يکي از دانه هايي است که حداکثر ميزان کشت و کاربرد را درجهان داشته و از بهترين
خوردني هايي است که فوايد زيادي براي سلامتي دارد.
دانه هاي سويا به طور
وسيعي در جهان کشت و بکار برده مي شوند.آمريکا بيش از 50 درصد توليد اين غذاي مهم
را بخود اختصاص داده است.سويا ازغذاهايي است که که فوايد آن در سلامتي بسيار مورد
تحقيق قرار گرفته است.فوايد کليدي دانه هاي سويا به دليل مقدار عالي پروتئين
آنها،مقدار بالاي اسيد هاي چرب ضروري،ويتامين ها،مواد معدني،ايزوفلاون ها و
فيبرشان مي باشد.
- سويا،جايگزين گوشت با تاثير مثبت بر سلامتي
دانه هاي سويا از نظر
کيفيت پروتئيني با غذاهاي حيواني برابرند.تنها مصرف يک فنجان از دانه سويا،2/57
درصد از مقدارمورد نيازروزانه به پروتئين را با کمتر از 300 کالري و فقط 2/2 گرم
چربي اشباع تامين مي کند. علاوه بر اين پروتئين سويا مقدار کلسترول را کاهش مي
دهد.علاوه بر پروتئين مفيد،ساير مواد مغذي آن عبارتند از آهني که خوب جذب مي
شود.مصرف همان يک فنجان از دانه سويا 1/49 درصد از نياز روزانه به آهن و 37 درصد
نياز روزانه به منيزيم و 2/41 درصد نياز روزانه به اسيد هاي چرب ضروري امگا 3 را
برطرف مي نمايد.
بررسي هاي انجام شده
در زمينه ترشح غدد داخلي نشان داد که ايزوفلاون هاي سويا از طريق توليد سلول هاي
چربي کوچک تر و کمتر به ما کمک مي کنند که لاغر بمانيم.غذا هاي سويايي که از دانه
هاي کامل سويا توليد مي شوند منبع غني از ايزوفلاون ( حدود 40-30 ميلي گرم در هر
وعده ) مي باشند.جالب است بدانيد که روغن سويا ايزوفلاون ندارد.
- کاهش فشار و کلسترول بد خون با سويا
مصرف دانه هاي سويا
باعث کاهش قابل توجه فشار خون شده و نه تنها کل مقدار کلسترول خون را بطور قابل
توجهي کاهش مي دهد بلکه مقدار کلسترول خوب ( HDL ) را افزايش مي دهد.اين مساله مهم است زيرا کلسترول
بويژه LDL ، بر روي ديواره رگ
هاي خوني رسوب کرده و پلاک هاي سختي تشکيل مي دهد.اگر اين پلاک ها رشد کنند و يا
بشکنند مي توانند باعث حملات قلبي شوند.کلسترول HDL در سرتاسر بدن حرکت کرده و کلسترول هاي رسوب کننده در ديواره رگها را جمع آوري
کرده و به کبد جهت خروج از بدن منتقل مي نمايد.يکي از روش هاي ممانعت از ابتلا به
بيماري هاي قلبي کاهش مقدار LDL
و افزايش مقدار HDL مي باشد که دانه
هاي سويا هر دو کار را باهم انجام مي دهند.محققين بيان داشتند که جذب روزانه حداقل
20 گرم از پروتئين سويا به مدت 5 هفته ، در کاهش خطر بيماري هاي قلبي در افراد
ميانسال که بيشتر در معرض خطر مي باشند بسيار موثر است. علاوه بر اين ، دانه هاي
سويا حاوي مقادير خوبي فيبر هستند که خوردن آنها باعث مي شود فيبر به چربي و
کلسترول غذا متصل شده و مقدار کمتري از آن جذب شود.همچنين فيبر دانه هاي سويا به
نمک هاي صفراوي متصل شذه و آنها را از بدن خارج مي کند.از آنجا که کبد کلسترول را
به نمک هاي صفراوي تبديل مي کند خروج آنها بوسيله فيبر ، کبد را مجبور به استفاده
از کلسترول بيشتر براي تشکيل نمک هاي صفراوي کرده و لذا کل کلسترول خون را کاهش مي
يابد. همچنين بيان شد که پروتئين هاي سويا احتمالا بخاطر داشتن اسيد هاي چرب ضروري
امگا 3 مي تواند از تجمع پلاکت ها که باعث تشکيل لخته هاي خوني مي شوند جلوگيري
کند.همچنين پروتئين سويا با افزايش مقدار نيتريک اکسيد خون از سخت شدن ديواره رگها
ممانعت مي کند.
سلامت زنان در دوران
يائسگي با سويا
بررسي هاي انجام شده
در سال 2004 در آمريکاي شمالي نشان داد که غذاهاي سويايي مي توانند فوايد ويژه اي
براي قلب و استخوان هاي زناني که نزديک به دوران يائسگي قرار دارند ، داشته
باشند.نتايج اين مطالعات نشان داد که تعامل مفيدي بين ايزوفلاون هاي ( ترکيبات
استروژني ضعيف ) سويا و استروژن بدن انسان در کاهش کلسترول و افزايش جرم استخوان
وجود دارد و اينکه اگر زنان سويا را قبل از دوران يائسگي بطور منظم مصرف کنند، در
سلامتي آنها پس از يائسگي مفيد است.همچنين بيان داشتند از آنجا که ترکيب استروژن-
سويا باعث بهبود کلسترول و استخوان مي شود ، مي تواند اثر مثبتي هم بر روي ساير
مناطق بدن که تحت تاثير استروژن قرار دارند مثل مغز داشته باشد..
لازم است بدانيد خطر
ابتلا به بيماري هاي قلبي عروقي بعد از دوران يائسگي در زنان بيشتر مي شود، زيرا
مقدار فاکتور هاي موثر در اين زمينه مثل هموسيستئين و آهن در اين دوران افزايش مي
يابد.مصرف پروتئين سويا توسط زنان به دليل داشتن فيتات طبيعي که قابليت اتصال به
مواد معدني دارد باعث کاهش قابل توجه مقدار هموسيستئين و آهن شده و لذا ابتلا به
بيماري هاي قلبي کاهش مي يابد.
يکي از کاربرد هاي
عمومي تر دانه هاي سويا تاثير بر علائم دوران يائسگي است.ايزوفلاون هاي سويا مانند
استروژن هاي خيلي ضعيف در بدن عمل مي کنند.اين فيتو استروژن ها به گيرنده هاي
استروژني متصل شده و تحريک کافي براي کمک به حذف بعضي از علائم ناراحت کننده اي که
در اثر کاهش مقدار استروژن طبيعي اتفاق مي افتد ايجاد مي کنند.تحقيقات نشان داده
که زناني که از غذا هاي سويايي استفاده مي کنند به مقدار قابل توجهي کمتر از
گرگرفتگي دوران يائسگي شکايت دارند.همچنين بررسي ها کاهش قابل توجهي را نه تنها در
علائم دوران يائسگي مانند تپش قلب،احساس افسردگي و خستگي بلکه همچنين در کاهش چربي
بدن بويژه چربي شکمي در اثر مصرف سويا نشان داد و اين خبر خوشي براي خانم هاست
زيرا چربي شکمي ارتباط خيلي نزديکي با بيماري هاي قلبي دارد.
تحقيقات نشان مي دهد
که ايزوفلاون هاي سويا مي توانند در سال هاي بعد از يائسگي به زناني که داراي
مقدار کمتر مواد معدني استخوان هستند ، کمک کنند تا از شکستگي لگن در امان بمانند.
- تثبيت قند خون در مقادير مجاز با سويا
شزايط ديگري که در آن
دانه هاي سويا مي توانند بسيار مفيد باشند ديابت ها بويژه نوع 2 آن هستند.پروتئين
سويا براي بيماران ديابتي که با منابع حيواني پروتئين مشکل دارند عالي است.پروتئين
و فيبر موجود در دانه هاي سويا مي تواند از مقدار بالاي قند خون مممانعت کرده و به
حفظ آن در زير حد کنترلي کمک کند.البته تمام اين کارها بايد زير نظر پزشک انجام
شود.بيماران ديابتي بسيار مستعد ابتلا به بيماري هاي قلبي و سخت شدن ديواره رگها
هستند.حفظ مقدار کلسترول در حد پايين با دانه هاي سويا مي تواند مفيد باشد.همچنين
در بيماران ديابتي مقدار تري گليسريد ها افزايش مي يابد که مصرف سويا در کاهش آن
بسيار موثر است.
- پيشگيري از بيماري هاي کليوي با سويا
محققين بيان داشتند که
وجود مقدار بالاي اسيدآمينه آرژنين در دانه سويا باعث بهبود جريان خون در کليه و
بنابراين عملکرد آن مي شود.
- پيشگيري از وقوع سرطان روده با سويا
ماده حفاظت کننده در
برابر سرطان ، اسفنگوليپيد ها هستند ( يک نوع ليپيد يا چربي که در بدن در تشکيل
بافت عصبي بکار مي روند ).اسفنگوليپيد سويا ، گلوکوزيل سراميد ناميده مي شود که با
تاثير بر 96 ژن مختلف در سلول هايي که تشکيل دهنده آستر روده هستند باعث کاهش
توليد 2 فاکتور مرتبط با شروع و انتشار سرطان در آن ناحيه مي شوند.
- پيشگيري از وقوع سرطان پروستات با سويا
شيوع سرطان پستان در
آسيايي ها خيلي کمتر از جمعيت هاي غربي است و غذا هاي سويايي مي تواند دليل مهم آن
باشد.مصرف غذاهاي سويايي بدليل داشتن ايزوفلاون ها بطور قابل توجهي خطر ابتلا به
سرطان پروستات را بويژه در مردان بالاي 60 سال کاهش مي دهد.
- پيشگيري از وقوع سرطان کولون با سويا
فيبر موجود در دانه
هاي سويا مي تواند به سموم عامل سرطان متصل شده و آنها را از بدن خارج
نمايد.بنابراين آنها ديگر نمي توانند به سلول هاي کولون آسيب برسانند.به همين دليل
است که در مناطقي که دانه سويا بطور منظم خورده مي شود ميزان سرطان کولون و همچنين
برخي سرطان هاي ديگر مثل سرطان سينه کمتر است.مطالعات نشان دادند که سرطان کولون
مي تواند يک سرطان وابسته به هورمون باشد و سويا نه تنها مي تواند به ممانعت از
وقوع آنها کمک کندبلکه مي تواند اثر خيلي مثبتي بر تعداد و اندازه تومورهايي داشته
باشد که قبلا تشکيل شدند.
- پيشگيري از وقوع سرطان جداره رحم با سويا
به دو دليل، سويا به
ممانعت از ابتلا به سرطان جداره رحم کمک مي کند:
1)
دانـه هاي سـويا حاوي ايـزوفـلاون هـا هستند که اگرچه قدرت
آنها 1000 بار کمتر از استروژن بدن است
مي توانند به گيرنده هاي استروژني در بدن متصل شده و استروژن هاي انسان را
بلوکه کرده و اثر استروژني ضعيف
تري ايجاد کنند.
2)
علاوه بر اين ، غذا هاي سويايي با حداقل فرآوري ، غني از
فيبر رژيمي هستند که مقدار استروژن را کاهش مي دهند.
مطالعات انجام گرفته نشان ميدهد كه سرطان
سينه ، پروستات و روده كوچك در آمريكا كه به ميزان كمتري از فرآورده هاي سويا
استفاده مي شود بيشتر شايع است. در مطالعات آزمايشگاهي انجام شده مشخص شده كه
ايزوفلاونها مي توانند در قابليت رشد يك سلول سرطاني اختلال ايجاد نمايند.همچنين
فرآورده هاي سويا مي توانند خطر ابتلا به بيماريهاي قلبي را كاهش دهند. يك تئوري
آزمايش شده بيان مي كند كه ايزو فلاونها چربي خون را پايين نگه مي دارند .
آزمايشهاي باليني نشان داده اند افرادي كه پروتئين گياهي مصرف مي كنند،در مقايسه
با پروتئين حيواني، ميزان كلسترول خون كمتري دارند اهميت اين يافته چنان است كه
سازمان غذا و دارو اخيرأ اعلام كرده كه پروتئين گياهي براي سلامت قلب مفيد است.
اگر محصولي در هر وعده مصرفي حداقل25/6 گرم پروتئين گياهي داشته باشد و داراي چربي
و كلسترول پاييني باشد، توليد كنندگان آن مي توانند ادعا كنند كه احتمال بيماريهاي
قلبي را كاهش مي دهد مشروط بر اينكه فرد حداقل 25 گرم پروتئين گياهي در روز مصرف
نمايد.همچنين نقش احتمالي فرآورده هاي سويا در جلوگيري از پوكي استخوان مورد بررسي
قرار گرفته است. ايزو فلاونها و مشتقات سويا كهipriflavone
ايپري فلاون ناميده مي شوند وقتي بهمراه كلسيم و ويتامين D
مصرف شوند محتواي مواد معدني استخوان را در زنان يائسه بالا مي برند.
احتمالأ ايزو فلاونها به رفع عوارض قبل از
يائسگي و زمان يائسگي مثل گر گرفتگي در زمان يائسگي كمك مي كنند. بويژه در
كشورهايي كه مصرف دانه هاي سويا زياد است، عوارض يائسگي كمتر گزارش شده است.
فرآورده هاي سويا مطمئناً به اين مرحله از زندگي خانمها كمك خواهند كرد. در حاليكه
هنوز جا براي تحقيقات بيشتر وجود دارد بهتر است كه پيشنهاد كنيم كه هر فرد براي
سلامت خود روزانه از دانه هاي سويا و فرآورده هاي آن استفاده كند.
از سالها پيش سويا به عنوان سلاحي در برابر
سرطان سينه و روده بزرگ مطرح شده است. اخيرا تحقيقات نشان داده كه سويا همچنين در
پيشگيري از سرطان غده پروستات بخوبي موثر است.مطالعات در دانشگاه Loma Linda
و دانشگاه كاليفرنيا در ايالت Davis نشان داده مصرف
سويا ، وقوع و روند رشدسرطان پروستات را كاهش مي دهد. اين خبر خوبي براي 220000
مردي است كه در سال 2003 سرطان پروستات تشخيص در آنها تشخيص داده شده است. در يك
مطالعه مشخص شده كه فقط يك واحد از مخصولات سويا مانند شير سويا مي تواند خطر
توسعه سرطان پروستات را بيشتر از %70 كاهش دهد.
- سويا
چه چيزهايي براي بچه ها دارد؟
مصرف سويابه عنوان يك ماده غذايي كه مي
تواندبه پيشگيري از ابتلا به بيماري هاي مزمن كمك كند اگر از كودكي آغاز شود بسيار
موثر و مفيد است. عادت كودكان به طعم اين ماده غذايي باعث مي شود كه در بزرگسالي
از مصرف اين ماده غذايي لذت ببرند.لذتي كه به حفظ سلامت آنها نيز كمك مي كند.اخيرأ
مطالعات نشان داده كه اگر يك شخص در دوران كودكي سويا مصرف نمايد بدن او قادر به
استفاده كردن بهتر از آن و پيشگيري بيماري هايي مانند سرطان است. سويا يك منبع
عالي پروتئين ويك ماده غذايي خوب براي تقويت ماهيچه هاست . مصرف شير سويا به عنوان
يك غذاي ساده و خوشمزه روشي است كه از طريق آن مي توان سويا را در برنامه روزانه
غذايي كودكان وارد كرد.شير سويا كلسيم زياد و ويتامين Aو D
زيادي را در مقايسه با شير روزانه فراهم مي آورد و كودكان شما از اين طريق همه
فوايد سلامتي را از سويا دريافت مي كنند.
در مورد سويا بيشتر بدانيم
|