با توجه به رشد روز افزون جمعيت و نيز محدوديت منابع غذائي مورد استفاده ، يافتن منابع غذائي جديد و افزايش راندمان كمي و كيفي توليدات به منظور افزايش ميزان بهره برداري در واحدهاي توليد و نيز كاهش ضايعات بهره گيري از روش هاي مختلف عمل آوري كه سبب افزايش كارايي استفاده از مواد خوراكي مي شود را اجتناب ناپذير مي نمايد .

عمل آوري يعني :

پاره اي از تبديل و تغييرات شيميايي و فيزيكي كه روي بافت هاي مواد خوراكي به جهت افزايش بازده هضم و جذب صورت مي گيرد ، عمل آوري گفته مي شود. روشهاي عمل آوري غلات به دو صورت سرد و گرم مي باشد كه از آن جمله مي توان به روش پولكي كردن با بخار گرم اشاره نمود .

پولك كردن با بخار گرم و مرطوب :( STEAM FLAKE)

در اين روش دانه به مدت 30 – 20 دقيقه قبل از غلتك خوردن در معرض بخار قرار گرفته و رطوبت آنها به 20 – 18 درصد مي رسد و موجب نرم شدن بدون تغيير قابل ملاحظه در گرانول هاي نشاسته مي شود . در واقع در اين روش دانه غلات ابتدا توسط بخار داغ پخته شده سپس از ميان غلتك ها عبور كرده و خشك مي شوند به اين ترتيب دانه ذرت به صورت پولك هايي يهن و نازك در آمده كه در مقايسه با دانه اوليه از نظر دام مطلوب تر بوده و قابليت هضم آن بيشتر است . همچنين مقدار كمتري ذرات خرد و ريز مي شوند و بافت فيزيكي خوراك به طور قابل ملاحظه اي بهبود مي يابد . به طور مثال تبديل دانه ذرت به ذرت پولكي سبب افزايش نسبت اسيد پروپيونيك به ديگر اسيدهاي چرب فرار در شكمبه شده و قابليت هضم نشاسته نيز در اين روش به 95 درصد افزايش مي يابد .

مراحل پولكي كردن با بخار گرم و مرطوب :

پولكي كردن با بخار گرم از سه مرحله كانديشن كردن (CONDITIONING) ، پولك كردن (FLAKING) ، خشك كردن و خنك كردن (DRYING & COOLING) تشكيل مي شود .

الف – كانديشن كردن

در اين مرحله بخار داغ به محفظه كانديشنر تزريق شده و در تماس با دانه قرار مي گيرد . مدت زمان كانديشنينگ 30 – 20 دقيقه است و در طول اين مدت رطوبت دانه به 20 – 18 درصد مي رسد . دماي محفظه بخار و زمان دهي در اين مرحله از اهميت بسزائي برخوردار است و هر چه كانديشنينگ بهتر صورت گيرد كيفيت پولكهاي توليدي افزايش خواهد يافت .

ب – پولك كردن :

پس از كانديشن كردن دانه ها ، نوبت به فشردن آنها مي رسد كه در اين قسمت دانه هاي مرطوب و داغ از ميان دو غلتك عبور كرده و ديواره سلولي شكسته مي شود . كاهش ضخامت پولك ، افزايش حلاليت و ژلاتينه شدن محتوي نشاسته دانه نتيجه عبور از اين مرحله مي باشد . در اين مرحله نوع غلتك و فشار غلتك از عوامل تاثير گذار بر كيفيت پولكهاي توليد شده است .

ج- خشك و خنك كردن :

در اين بخش ابتدا دانه خشك شده و رطوبت افزوده شده به آن در قسمت كانديشنينگ از دانه گرفته شده و سپس به آرامي خنك مي گردد .

اهداف عمل آوري :

• بهبود توليد دام به دليل استفاده بهتر از مواد خوراكي

• افزايش قابليت هضم نشاسته به دليل ژلاتينه شدن آن و در نتيجه بهبود عملكرد
• بهبود خوشخوراكي و افزايش بازده خوراك
• تغيير در تراكم ( چگالي ) خوراك
• كاهش آلودگي ميكروبي و تخريب آنزيم هاي آزاد شده در هنگام برداشت و در نتيجه حفظ كيفيت غلات و خوراك مصرفي
• تغيير محل هضم قسمت پروتئيني دانه به دليل تغيير ساختمان آن از شكمبه به روده
• كاهش هزينه ها از طريق بهبود استفاده از خوراك مصرفي و افزايش ميزان سود آوري

  علل بهبود عملكرد دام در استفاده از كنسانتره آجيلي

* نشاسته يك منبع اوليه توليد انرژي در جيره گاوهاي شيري بوده و براي افزايش توليد شير ضروري است. اما به خاطر وجود پيوند بين ساختار پيچيده پروتئيني و بخش نشاسته اي در دانه غلات ، مانع از هضم كامل گرانول هاي نشاسته به وسيله آنزيم هاي هضمي مي شود و پولك كردن به وسيله بخار گرم اين كمپلكس را شكسته و سبب افزايش قابليت هضم و حلاليت نشاسته ميگردد .

* همچنين پولكي كردن دانه موجب كاهش چگالي ، افزايش سطح تماس ميكروبها و آنزيمهاي هضمي ميگردد و نتايج بهتري از آزمايشات هضمي حاصل شده و در نتيجه سبب بهبود ميزان استفاده از خوراك ميشود . تغيير در تراكم خوراك جهت افزايش خوراك مصرفي در گاوهاي شيرده مرحله انتقالي كه نياز به انرژي و پروتئين بيشتري دارند ولي مصرف خوراك در آنها كاهش مي يابد راهكار مناسبي به نظر ميرسد . پولكي كردن تحت گرما و رطوبت به عنوان يك روش استاندارد براي فرآوري غلات محسوب ميشود .

* همانطور كه ميدانيد ذرت معمولا بهترين منبع نشاسته اي براي گاوهاي شيري است . در حالي كه مقدار نشاسته دانه سورگوم مشابه ذرت بوده و اغلب قيمت آن از ذرت كمتر است با وجود اين سورگوم اغلب كمتر جهت تغذيه دام مورد توجه است زيرا به خاطر وجود كمپلكس نشاسته اي – پروتئيني به هضم آنزيمي مقاوم است اما با استفاده از روشهاي فرآوري چون پولكي كردن با بخار نه تنها ارزش تغذيه اي آن افزايش مي يابد بلكه بر قيمت تمام شده خوراك نيز تاثير مي گذارد .

* پولك كردن غلات سبب افزايش جريان پروتئين ميكروبي به روده كوچك شده و در نتيجه مقدار اسيد آمينه بيشتري جهت توليد پروتئين شير به غده پستاني راه يافته و سبب افزايش مقدار پروتئين شير ميگردد .

مزاياي استفاده از فرآورده هاي پولك شده با بخار گرم و مرطوب :

* افزايش توليد شير در دام

* افزايش و بهبود پارامترهاي مربوط به شير از جمله پروتئين ، لاكتوز و مواد جامد بدون چربي ( SNF) در شير به دليل افزايش مقدار گلوكز ورودي به غده پستان و تامين انرژي كافي براي بافت هاي پستاني و شرايط بدني بهتر

* افزايش انرژي خالص شيردهي ( NEL ) و انرژي قابل متابوليسم ( ME ) براي غلات

* بهبود شاخص ماربلينگ ( چربي داخل عضلاني ) در دام هاي پرواري كه از جمله عوامل مهم خوش طعمي و لذيذي گوشت ميباشد و در درجه بندي كيفي گوشت از اين فاكتور استفاده ميشود .

 جدول 1 – بررسي روشهاي مختلف فرآوري ذرت و قابليت هضم آن

جدول 2 – مقايسه انرژي محاسبه شده غلات در غلتك زدن خشك و پولك كردن با بخار گرم

جدول 3 – آناليز  تقريبي ذرت پولك شده با بخار گرم و مرطوب