در تغذيه دام و طيور:

در تغذيه دام و طيور مواد مغذي مورد نياز با مصرف غلات و كنجاله هاي روغني مختلف به طور كامل تامين نميگردد و بايستي اين نيازها از طريق برخي اقلام خالص و به عنوان مكمل به جيره غذايي آنها افزوده شود . اين مكملها شامل انواع مختلف ويتامينها ، مواد معدني و افزودنيهاي مغذي و مجاز ميباشد

مكمل هاي ويتامينه :

ويتامين ها گروهي از تركيبات آلي پيچيده ميباشند كه به مقدار بسيار كم در مواد خوراكي وجود دارند و براي هضم و جذب مواد خوراكي ديگر مورد نياز مي باشند و كمبود هريك از آنها موجب اختلال خاص در روند نگهداري و رشد مي شود . بساري از ويتامين ها توسط بدن موجود زنده ساخته مي شود و گاهي اتفاق مي افتد كه مقدار ساخته شدن ويتامين در بدن كفاف نياز را نمي كند و بايد در جيره خوراكي ويتامين به صورت مكمل وجود داشته باشد تا نياز تامين شود .

طبقه بندي ويتامين ها :

ويتامين ها به دو گروه تقسيم بندي ميشوند :

1 – ويتامين هاي محلول در آب : شامل ويتامين هاي complex- B ، C و كولين مي باشد كه قابليت     ذخيره شدن را ندارند و بايد به ميزان كافي به بدن برسد .

2 - ويتامين هاي محلول در چربي : شامل ويتامين هاي A ، D ، E ، K كه قابليت ذخيره شدن در بدن را دارند و در كبد ذخيره مي شوند .

ويتامين هاي محلول در چربي :

ويتامين هاي محلول در چربي بايد قبل از جذب به شكل ميسل در آيند . اين ميسل ها كه مخلوطي از نمك هاي صفراوي ، مونوگليسريد و اسيدهاي چرب طويل همراه با ويتامين هاي محلول در چربي K ، E ، D ، A تشكيل شده اند ، انتقال رادر سلول هاي روده اي تسريع مي كند .

ويتامين A : 

پودري است به رنگ زرد تا زرد متمايل به قهوه اي با حساسيت زياد در برابر نور ، رطوبت و حرارت . ويتامين A به صورت طبيعي فقط در بافتهاي حيواني يافت مي شود . پروتئين هاي دامي نظير پودر گوشت و پودر ماهي منابع طبيعي ويتامين A مي باشد . روغن ماهي غني ترين منبع ويتامين A مي باشد . پيش ساز ويتامين A ماده اي است به نام كاروتن كه در گياهان سبز به وفور يافت مي شود .

موارد مصرف :

اين ويتامين ها نقش مهمي در مقابله با عفونت ايفا مي نمايد . ويتامين A به دليل محافظت از بافت هاي پوششي عاملي جهت تقويت سيستم ايمني بوده و از نفوذ عوامل بيماري زا به اين اندام ها جلوگيري مي كند .

ويتامين A در بينائي نقش اساسي دارد . اين ماده در بدن به رتينال ( Retinal ) تبديل مي شود و در شبكه چشم با پروتئين اوپسين تركيب شده و پس از واكنش با ردوپسين در مسير عصب بينائي فعال مي گردد . ويتامين A اشتهاي طيور را زياد كرده و هضم غذا را آسانتر مي كند ، از اين رو يكي از عوامل رشد محسوب شده لذا جوجه ها نياز به آن دارند .

مصرف اين ويتامين در طيور باعث پيشگيري از ريزش پرها در مرغان تخمگذار باعث افزايش توليد تخم مرغ ، جلوگيري از رسوب اسيد اوريك در مفاصل و در مرغان مادر سبب افزايش باروري و كاهش تلفات جنيني مي شود .

علائم كمبود :

در دام :

كمبود اين ويتامين با زبرشدن مو و فلس دارشدن پوست همراه بوده و در صورت طولاني شدن گزروفتالمي را به همراه خواهد داشت .

در طيور :

كمبود ويتامين Aباعث ايجاد اسهال ، نارسائي كليوي ، كاهش تخم گذاري و كم شدن درصد جوجه آوري ، كاهش مقاومت بدن در برابر عفونت ، كم رنگ شدن پيگمانهاي زرد منقار و پا و التهاب ابتدائي لوله گوارش مي شود .

زيادي ويتامين A باعث استخوان سازي غير طبيعي در استخوان هاي بلند مي گردد . اثرات مسموميت با ويتامين A مي تواند با متابوليسم ويتامين D3  ارتباط داشته باشد چرا كه سطوح بالاتر ويتامين A  باعث افزايش نياز به ويتامين D3 مي شود .

ويتامين D3 :

پودري سفيد تا زرد متمايل به خاكستري يا كرم است . اين ويتامين به ويتامين خورشيد معروف است زيرا تابش خورشيد به پوست باعث ساخته شدن آن مي شود . يكي از منابع مهم حاوي ويتامين D  روغن ماهي مي باشد و از لحاظ شيميائي از كلسترول ساخته مي شود .

موارد مصرف :

در گله هاي طيور كه از آفتاب دور هستند ويتامين D يك ويتامين كاملا ضروري محسوب مي شود . بهترين تاثير اين ويتامين افزايش در جذب كلسيم و فسفر و تقويت اسكلت بدن از طريق افزايش سرعت رشد استئوبلاست مي باشد . لذا خاصيت ضد ركتيز، ضد راشيتيسم يا نرمي استخوان را دارد .

علائم كمبود :

در گاوهاي جوان علائمي همچون : تورم زانوها ،مفصل خرگوشي و قوسي شدن پشت را دارد .

در طيور علائمي همچون : كاهش قابليت جوجه در آوري ، كاهش ضريب تبديل ، هيپوكلسيمي ،هيپو فسفاتي ، نرمي و ارتجاعي شدن استخوان ها و منقار ، فلجي و عدم تعادل ، انحناي ستون مهره ها ، به تاخير افتادن رشد ، ضعيف شدن پاها ،همچنين توليد تخم كاهش ، كيفيت پوسته تخم پائين آمده و بيماري خستگي قفس بروز مي كند .

ويتامين E:

ويتامين E تركيبي چسبنده و زرد رنگ ، محلول در الكل و حلال هاي چربي و غير محلول در آب است . اين ويتامين در حرارت ، نو ( بويژه نور ماوراء بنفش ) و قلياها ناپايدار بوده و متلاشي مي شود .

موارد مصرف :

از جمله اعمال تغذيه اي و فيزيولوژيكي ويتامين E در دام و طيور مي توان به موارد زير اشاره كرد .

بعنوان يك آنتي اكسيدان بيولوژيك ، جارو كننده راديكال هاي آزاد ، در ساخته شدن اسيد اسكوربيك ، فعاليت در سوخت و ساز اسيدهاي آمينه گوگرد دار ، شركت در ساختمان فسفو ليپدهاي ديواره اجزاي حياتي سلولها ، شرکت در واکنش های عادی موجود در فسفوریلاسیون  ، تاثیر بر کیفیت گوشت و تخم مرغ و همچنین سبب افزایش قدرت باروری ،قدرت ایمنی و افزایش مقاومت در برابر بیماریها را یادآور شد .