ويژگي هاي سوياي پر چرب (فول فت سويا )اكسترود شده

دانه سويا يك محصول استراتژي درتمام دنياست كه شامل 8 واريته اصلي است وازآن درصنعت روغن كشي استفاده مي شود و5 درصد ازكل دانه هاي روغني را تشكيل داده است.دانه سويا حاوي مقاديرزيادي مواد سمي محرك،مهاركننده ها،عوامل حساسيت زا،گوارترزا وضد انعقادي است كه براي حذف يا كاهش اين عوامل دانه خام بايد فرآوري گردد.جهت فرآوري دانه خام سويا از روشهاي مختلفي ازقبيل برشته كردن ، ميكرونيزاسيون،اكسپندكردن،پلت كردن واكسترودكردن خشك ومرطوب و...  استفاده مي شود كه هركدام ازروشهاي ذكرشده تاثيرمتفاوتي برازش غذايي سويا دارند.دراين ميان پخت اكستروژني كه ازجمله فرايندهاي high  temperature & short  time  است كه دردماي  150-160  درجه سا نتي گراد وبه مدت 15- 20 ثانيه صورت مي گيرد وحاصل اين فرآوري توليد سويا پرچرب است كه دراين محصول مقدار پرتئازها ازجمله بازدارنده هاي تريپسين،كيموتريپسين،فيتوهماگلوتنين ها،اوره آز ،عوامل آلرژيك،ليپازها و ليپواكسي ژنازها كاهش مي يابد و طي فرايند اكسترود اين عوامل ضد تغذيه اي تا 85درصد كاهش مي يابد.آنزيم غيرفعال تريپسنوژن كه از لوزالمعده ترشح مي گردد بوسيله آنزيم انتروكينازكه ازمخاط دوازدهه ترشح مي شود به تريپسين فعال تبديل مي گردد واين فعال سازي توسط خودتريپسين به صورت خودكار ادامه مي يابد.آنزيم تريپسين همچنين سبب فعال شدن زيموژن غيرفعال كيموتريپسين به آنزيم فعال كيموتريپسين ميگردد كه هر دوي اين آنزيمها ازجمله آنزيمهاي مهم و حياتي درهضم پروتئين ها هستند.اين دو آنزيم ازجمله اندوپيتيدازها بوده و به طور اختصاصي عمل مي كنند.آنزيم تريپسين برپيونداسيدهاي امينه ليزين-ارژنين درملكول پروتئين موثراست و كيموتريسپين  بر پيوند بين اسيدهاي آمينه فنيل الانين – تريپتوفان ، لوسين و تيروزين تاثير مي گذارد بنابراين وجود دو بازدارنده معروف تريپسين (kunitz ) و كيموتريپسين (bowmanberg)دردانه سوياازعمل اين دو آنزيم كه نقش آنهادرهضم پروتئين است جلوگيري نموده وسبب تحريك ترشح پانكراس ميشود كه دراين صورت نه تنهاكاهش رشد ناشي از ازدياد ترشح پا نكراس حاصل مي شود بلكه سبب بزرگ شدن غده پانكراس نيزمي گردد. امروز مشخص گرديده كاهش رشد اختصاصا به دليل كاهش قابليت هضم پروتئين نيست بلكه به دليل افزايش ترشح اسيدهاي امينه سيستين و متيونين است كه در ساختمانهاي اين دو آنزيم به فراواني وجود داشته و نقش اين دو اسيد امينه در رشد است.همچنين دانه سويا حاوي مقدار زيادي روغن است كه براي حيوانات قابل دسترس نيست و درطي اكسترودشدن روغن به همراه توکوفرول طبيعي درنتيجه ترکيدن سلول به فضاي بين سلولي تراوش مي كند و علاوه برافزايش تراكم انرژي مقدار زيادي ويتامين E در اختيارحيوان قرار ميگيرد.روغن سوياحاوي سطوح بالايي از اسيدهاي چرب اشباع و غيراشباع6 W،W3 است.وجود اين اسيدهاي چرب غيرضروري درغذاي حيوانات ازجمله خوك،گوساله، بز و جوجه ضروري است.زيرا اين اسيدهاي چرب دربدن ساخته نمي شوند و همچنين اين اسيدهاي چرب براي ساخت مواد شبه هورموني،پروستاگلندين هاوپروستاسيكلين ها ضروري اند.اين مواد دربدن بسياري ازاعمال سلولي ازقبيل انعقادخون،فشارخون وپاسخ هاي ايمني راتنظيم مي كنند و دانه سويا منبع غني ازاسيدهاي چرب W6،W3است.ويتامين Eعلاوه براينكه ازجمله ويتامين هاي محلول درچربي و مورد نياز حيوانات است.به عنوان يك آنتي اكسيدان طبيعي نيزمي باشد و از آنجائيكه ويتامين Eدربدن ذخيره نمي شود وجود يك منبع جيره اي منظم حائزاهميت است.همچنين مقدار ويتامينE فعال طي ذخيره سازي دانه مرطوب درسيلوكاهش مي يابد . ويتامين E يك انتي اكسيدان طبيعي است كه همراه با آنزيم گلوتاتيون پراكسيد از كه حاوي سلنيوم است از سلولها دربرابرصدمات اكسيداتيو ناشي از راديكالهاي آزاد محافظت مي كندو ممانعت از چنين اكسيداسيوني درحفظ سلامتي حيوان داراي اهميت حياتي است همچنين ويتامين E نقش مهمي درتكامل و انجام وظيفه سيستم ايمني دارد.ليسيتين نيزازدسته فسفوگليسريدهاست.كه بخش مهمي ازغشاهاي سلولي راتشكيل داده است.ومقدارليسيتين دردانه سوياي پرچرب به 4درصد مي رسد.درواقع درسوياي پرچرب سطوح بالايي ازپروتئين بامقدارزيادي روغن همراه شده است وكيفيت روغن وديگرموادمغذي طي فرآوري اكسترود افزايش مي يابد.حرارت درطي پخت اكستروژني سبب افزايش مقدارپروتئين عبوري درنشخواركنندگان مي شود.وبه همين علت غلظت اوره خون دردامهاي پرتوليدي كه ازسوياي پرچرب استفاده مي كنندپايين تراست.همچنين پخت اكستروژني سبب افزايش خوش خوراكي سويامي گردد. انرژي قابل هضم ظاهري AMEدرطيورافزايش يافته وقابليت هضم كربوهيدراتها به علت تغييردرساختارپلي ساكاريدهاي غيرنشاسته اي محلول درآب افزايش يافته كه اين امرسبب افزايش قابليت هضم فيبر و درنتيجه به رشدوعملكردبهترطيوركمك مي كند.به خاطروجود مقدارزيادي چربي درماتريكس ذرات سويا مي توان سطوح بالايي ازآنرادرخوراكهاي پلت بدون اينكه كيفيت پلت كاهش يابداستفاده نمود و مقدارزيادي ازگردوغبارموجود درسيستم رادرحين توليدكاهش داد.همچنين حرارت طي پخت سبب كاهش مقدارمايكوتوكسينهادرسوياي پرچرب مي گردد. به دليل وجودمقدارزيادي روغن دراين محصول طي روزهاي گرم سال مي توان جهت مقابله بااسترس گرمايي ازاين محصول استفاده نمود و وجودروغن درجيره سبب بهبود را ندمان انرژي جيره شده كه اين مهم به دليل وجود دواثرفوق متابوليكي وانرژي زايي مازادچربيها مي باشد.همچنين چربيها طي سوخت وسازخودگرماي كمتروآب متابوليكي بيشتري توليدميكنند.درنتيجه انرژي خالص بيشتري ازجيره حاصل مي شود.  آزمايشات كنترل كيفيت محصول توليدي عبارتنداز : تست اوره آز وآنتي تريپسين در محصول كه معمولا مقدارفعاليت بازدارنده تريپسين رابافعاليت اوره آز در سوياي پرچرب مي سنجند.زيراحساسيت اوره آز به حرارت مشابه بازدارنده تريپسين است.بنابراين اندازه گيري اوره ازيك روش استانداردكنترل كيفي درسويا محسوب مي شود و مقدار اوره آز راباتوجه به تغييرات PHدرخلال آزمايش برآورده مي كنند.ودامنه قابل قبول براي آزمون اوره آز 05-02- 0 ميلي گرم برگرم است ومقاديربالاتراز5-0 به معناي وجودمقداربيشتراوره ودرنتيجه بازدارنده تريپسين است.تست حلاليت پروتئين در محلول پتاس نيز انجام مي گيرد كه مقادير بيش از 85 درصد محلوليت به معناي نپختن و مقادير كمتر از 70 درصد نشانه پخت بيشتر محصول است . همچنين حرارت رنگ دانه سويا را تغيير مي دهد و مي توان از روشهاي رنگ سنجي جهت كنترل كيفيت حين فرآوري استفاده نمود . آزمونهاي ديگري از قبيل اندازه گيري نيتروژن در دترجنت هاي اسيدي ، تست ليپاز و در نهايت شكل ظاهري محصول را مي توان جهت بررسي استاندارهاي كيفيتي سوياي فرآوري شده قرار داد .

گروهR & D  مجتمع کارخانجات خوراک  دام ، طيور و آبزيان صالح كاشمر